Kleine brieven aan mijn vrienden: Amos Oz
Geachte heer Oz,
Ik denk
niet dat de naam Amos Oz bij het grote publiek een belletje doet
rinkelen, net zomin als die
van Meir Shalev of A.B. Yehoshua.
Omdat literatuur nu eenmaal mijn dada is, klonk
uw naam mij wél bekend in
de oren,
maar tot meer dan wat nieuwsgierig geflapper heeft dat nooit geleid.
Ik wist wel dat u tot het land van de Sharons en Peressen, de Talmud en de
pijpenkrullen behoort, maar daar waar David Grossman op een blauwe
maandag op mijn leestafel belandde, bleef uw werk mij vooralsnog onbekend.
Ik lees nu dat u een links georiënteerd schrijver bent, oorspronkelijk actief
binnen de Labourpartij, maar dat u later naar de extremere (Meretz)kant bent
opgeschoven en de grote bezieler van de Vrede Nu-beweging werd. Ik lees
ook dat u een gerespecteerd leraar literatuur bent en na het behalen van
talloze internationale prijzen tot het selecte kransje kanshebbers op de
Nobelprijs bent toegetreden. Mag daardoor mijn nieuwsgierigheid geprikkeld
zijn?
Als je een Joodse roman ter hand neemt, verwacht je ergens over de
holocaust te lezen of over de gespletenheid die het huidige Israël kenmerkt,
al is het maar in de kantlijn. Ik geef toe: het is clichématig denken, maar
zolang de Jodenstaat niet tot rust is gekomen en de geest van de gaskamers
niet bezworen, zullen deze thema’s blijven terugkeren als een brandhaard die
blijft opflakkeren.
Dat u Israël in twee blokken verdeelt, is een open deur intrappen: je hebt de
ultraconservatieven die het land
zijn bijbelse grenzen wensen terug te
bezorgen en je hebt de tolerantere helft die begrip toont voor de Palestijnse
verzuchtingen en inziet dat Joden niet de enigen zijn die door de
geschiedenis werden verdreven. De kracht van de literatuur is realiteiten op
oorspronkelijke wijze in fictie doen opgaan en personages in het leven
roepen die met de stem van de schrijver spreken.
Dit is één reden waarom ik uw roman ‘Black Box’ (1987) zozeer gewaardeerd
heb. Een puur literaire dus.
Literatuur stopt echter niet bij het verhaal, maar zet zijn reflecterende tocht
in het onderbewuste verder. ‘Black Box’ refereert aan de beruchte zwarte
doos die specialisten de oorzaak van een vliegramp helpen detecteren.
Analoog probeert u in uw roman het hoe en waarom van het deficit van
enkele relaties te achterhalen. Het samenvallen van twee personages met de
Israëlische realiteit is slechts één aspect van deze roman, waarin liefde, haat,
afstoting en verzoening angstwekkend dicht bij elkaar aanleunen, haast
versmelten. Er is ook het religieus fanatisme dat soms op een verdoken maar
steeds vaker op een expliciete manier ingrijpt in de Joodse en Arabische
samenleving en als een permanente dreiging boven het boek hangt. Uw
hoofdpersonage, professor Gid’on, wordt zelfs wereldwijd geprezen om zijn
studie van het fanatisme.
Met de ketting van brieven, telegrams en ideeënkaartjes geeft u ons inzicht in
de psyche van uw personages. Het is een interessant procédé om de stukjes
van de puzzel te doen samenvallen. Literatuurlovers als ik breken na lectuur
de puzzel snel weer op om het plezier te smaken hem een tweede keer te
kunnen uitleggen, weliswaar met voorkennis, wat het lezen eens zo
aangenaam maakt.
Er zijn romans die me boeien omdat het thema me aanspreekt of omdat ze
schitterend zijn geschreven, wat mijn bloed sneller doet stromen, maar de
romans die beide combineren, daar lig ik wakker van. Van ‘Black Box’ heb ik
drie nachten niet geslapen en ik verzeker u: dat is een zalig gevoel.
Meer recencies over de Black Box