Vermeer inspiratiebron Amerikaanse schrijfsters
Met de film ‘Girl with a Pearl Earring’ werd het werk
van Johannes Vermeer
voor twee jaar opnieuw onder de aandacht gebracht. De prent steunt op de
roman met dezelfde titel (1999) van de Amerikaanse schrijfster Tracy
Chevalier die hierdoor haar moment de gloire in onze contreien beleefde.
Wat weinigen weten is dat in datzelfde jaar haar landgenote Susan Vreeland
eveneens een (verfilmde*) roman uitbracht waarin Vermeer centraal staat. In
‘Meisje in hyacintblauw’ wordt het
verhaal verteld van een fictief schilderij dat
de Delftse kunstenaar van zijn tweede oudste dochter zou hebben gemaakt.
In acht verhalen beschrijft Vreeland waar het doek doorheen de eeuwen
terechtkwam en in welke omstandigheden het telkens van bezitter
veranderde.
Eenzelfde procédé paste Annie E. Proulx reeds toe in
‘Accordeonmisdaden’ (1996) en ook de film ‘The Red Violin’ (1998) had een
gelijkaardige opbouw. Vreeland verrast echter door de chronologie radicaal
om te gooien: haar eerste verhaal speelt zich in de twintigste
eeuw af als de
zoon van een naar Amerika gevluchte nazi een collega-professor van de
authenticiteit van het schilderij probeert te overtuigen. Daarna volgt ze het
spoor van het kunstwerk tot bij de conceptie ervan in de zeventiende eeuw en
bij het
Meisje dat ervoor model stond. Zo houdt ze in elke eeuw eventjes halt
om een verhaal te vertellen waarbij het schilderij telkens een rol speelt. In
enkele gevallen worden de bezitters uit geldnood gedwongen om ‘Het meisje
in hyacintblauw’ van de hand te doen, een enkele keer wordt het als
huwelijkscadeau weggegeven, in Hitler-Duitsland wordt het door een soldaat
van een verdreven joodse familie gestolen.
Na het eerste verhaal ‘Liefde genoeg’ dat je met gretigheid leest, zakt het
spanningsniveau wat om slechts af en toe (‘Blauwe hyacinten’ over
echtgenoten die elkaar bedriegen en ‘Stilleven’, over het ontstaan van het
doek) op te flakkeren.
Tracy Chevalier en Susan Vreeland waren niet de eersten om Vermeer in een
roman op te voeren. Ook Marcel Proust deed dat in zijn ‘A la recherche du
temps perdu’ (1913-1927) met dit verschil dat de Nederlandse kunstenaar
daar slechts een bescheiden onderdeel was van een omvangrijk geheel.
* Brush in Fate (2003) met Glenn Close en Jan Decleir
http://users.pandora.be/bsite/Bsite.earring.html
Meer recencies over de Het meisje in hyacintblauw